[Bài viết] Vấn đề Triều Tiên trước thềm gặp gỡ Mỹ - Nhật

Trung tâm SCIS giới thiệu bài viết "Vấn đề Triều Tiên trước thềm gặp gỡ Mỹ - Nhật" của TS. Huỳnh Tâm Sáng (NCV cộng tác của SCIS). Bài viết trình bày những nội dung dự kiến trong chương trình nghị sự Mỹ - Nhật nhân chuyến thăm của Tổng thống Mỹ D. Trump đến Nhật Bản (từ 25 - 28/5) và đánh giá những triển vọng nhằm hình thành "đồng thuận Mỹ - Nhật" đối với vấn đề Triều Tiên.

Hình ảnh có liên quan

  

Tầm bắn của các tên lửa từ Triều Tiên - Nguồn: AP

 

Chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Donald Trump đến Nhật Bản dự kiến từ 25/5 đến 28/5 thu hút nhiều mối quan tâm vì diễn ra trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang leo thang, trong khi Nhật Bản là đồng minh và trụ cột trong vành đai kiềm chế Trung Quốc ở khu vực Đông Á và là tâm điểm cho liên kết an ninh của Mỹ tại châu Á - Thái Bình Dương. Nhật Bản, với chính sách đối ngoại năng động và quyết tâm hơn dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe, có nhu cầu gia tăng vai trò và vị thế tại khu vực và do đó là một đối tác quan trọng của Mỹ trong tầm nhìn quản lý các thách thức và rủi ro an ninh tại Đông Á. Vì vậy, bên cạnh trọng tâm là quan hệ Mỹ - Nhật thì các vấn đề xoay quanh quan hệ Mỹ - Triều và Nhật - Triều giữ địa vị quan trọng.


Bài viết bàn về hai vấn đề: một là, dự đoán Tổng thống Donald Trump có thể giữ vai trò trung gian hòa bình hay môi giới thực tâm (honest broker) giúp Nhật Bản đối thoại với Triều Tiên trong vấn đề công dân Nhật Bản bị bắt cóc; hai là, khẳng định chương trình nghị sự của hai nhà lãnh đạo sẽ bàn về vấn đề phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên; nhưng khó đạt được các tiến triển mang tính bước ngoặt. Tác giả kết luận, một tuyên bố chung không có nhiều khả năng được ký kết nhằm tránh phơi bày các quan điểm trái chiều, vốn không có lợi cho quan hệ đồng minh chiến lược Mỹ - Nhật.


Tổng thống Donald Trump có thể là cầu nối giúp Nhật Bản đối thoại với Triều Tiên về vấn đề công dân Nhật Bản bị bắt cóc. Một trong hai điều kiện mà Tokyo đưa ra khi bình thường hóa quan hệ với Bình Nhưỡng là giải quyết vấn đề bắt cóc công dân[1]. Phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên và bắt cóc công dân Nhật Bản từ nhiều thập kỷ trước để đào tạo gián điệp là những trở ngại to lớn đối với việc bình thường hóa quan hệ Nhật - Triều. Năm 2002, Triều Tiên thừa nhận đã bắt cóc 13 công dân Nhật Bản vào những năm 1970 và 1980, và có 5 người đã trở về quê nhà[2]. Nếu việc giải quyết vấn đề bắt cóc công dân Nhật Bản có sự can dự của phía Mỹ, Nhật Bản sẽ có nhiều triển vọng và lợi thế khi tiếp cận với phía Triều Tiên, đổi lại Triều Tiên gia tăng vị thế trong đối thoại Nhật - Triều. Mặc dù tại Hội nghị Thượng đỉnh Trump - Kim tại Hà Nội vào tháng 2/2019, Mỹ và Triều Tiên đạt được các thành tựu giới hạn nhưng uy tín của Tổng thống Donald Trump và nhà lãnh đạo Kim Jong-un đều gia tăng. Qua đó, phản ánh rằng, khác với người tiền nhiệm, Tổng thống Donald Trump thể hiện một đường lối ngoại giao năng động và quyết tâm hơn trong việc tham gia giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên. Khả năng thông qua đối thoại cấp cao và trực tiếp của ông để tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề an ninh và xung đột cũng được đánh giá cao. Bên cạnh đó, ông Kim Jong-un cũng nhiều lần bày tỏ thiện cảm với ông Donald Trump.


Vào tháng 11/2017, Tổng thống Donald Trump đã gặp gỡ gia đình các nạn nhân bị bắt cóc, thể hiện mối quan tâm sắc về mức độ nghiêm trọng của vấn đề bắt cóc và cam kết hợp tác với Thủ tướng Shinzo Abe để đưa họ trở về Nhật Bản; trước đó, vào tháng giêng, Bộ Ngoại giao Nhật Bản và các cơ quan chính phủ có liên quan đã tiếp cận chính phủ Mỹ dựa trên chỉ thị của Thủ tướng Abe. Tổng thống Mỹ cũng nhận định vấn đề công dân Nhật Bản bị bắt cóc có quan hệ mật thiết với ổn định an ninh ở khu vực Đông Bắc Á[3]. Việc Mỹ được Nhật Bản khuyến khích can dự có nhiều khả năng vì đầu năm 2019, Thủ tướng Abe đã nhấn mạnh: “Từ bây giờ, tôi muốn làm hết sức để hợp tác với Mỹ, Hàn Quốc và cả Trung Quốc và Nga để hướng tới một giải pháp cho các vấn đề của Triều Tiên, bao gồm bắt cóc, vũ khí hạt nhân và tên lửa”[4]. Thêm nữa, chuyến thăm của Tổng thống Mỹ diễn ra sau khi Nhật hoàng Naruhito chính thức thừa kế ngai vàng vào ngày 1/5, phản ánh rằng trong thời đại “Reiwa” (Lệnh Hòa), quan hệ Mỹ - Nhật vẫn là trụ cột cho ổn định khu vực Đông Bắc Á. Phía Nhà Trắng khẳng định, chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump “chứng minh rằng liên minh giữa Mỹ và Nhật Bản chưa bao giờ mạnh mẽ hơn”[5]. Đặc biệt, Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Shizo Abe đã gặp hoặc nói chuyện hơn 40 lần kể từ khi ông Trump đắc cử Tổng thống Mỹ, và điều này hoàn toàn chưa có tiền lệ[6]. Quan hệ tốt đẹp và có nền tảng vững chắc giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Shinzo Abe hứa hẹn là động lực để Mỹ hỗ trợ cho Nhật Bản trong các vấn đề phức tạp với phía Triều Tiên.


Chuyến thăm Nhật Bản lần này của Tổng thống Donald Trump là cơ hội để Mỹ thể hiện quan điểm và hành động cụ thể hơn trong việc giải quyết vấn đề công dân Nhật Bản bị bắt cóc; và gửi gắm thông điệp đến thế giới về một trong những vấn đề toàn cầu đầy thách thức trong thế kỷ 21. Do đó mà, việc Mỹ can dự vào vấn đề con tin Nhật Bản sẽ (i) giúp Mỹ gia tăng vị thế quốc tế, tạo hình ảnh tích cực hơn và giúp thắt chặt quan hệ Mỹ - Nhật trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung diễn tiến phức tạp và Mỹ rất cần sự ủng hộ vật chất và tinh thần từ các đồng minh; (ii) giúp Nhật Bản gia tăng quyền lực trong cán cân đàm phán Nhật - Triều và có thế đứng vững chắc hơn trên trong các hoạt động đối thoại với phía Triều Tiên; (iii) giúp Triều Tiên có cơ hội gia tăng vai trò khi nhận được sự quan tâm của Mỹ cũng như có tính chính danh và vị thế lớn hơn trong giải quyết vấn đề nhạy cảm với phía Nhật Bản. Dù xét từ góc độ nào thì ba bên Mỹ - Nhật - Triều đều có nhiều lợi ích nếu vấn đề được bàn luận và giải quyết trong khuôn khổ.


Vấn đề phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên có nhiều khả năng thuộc vào chương trình nghị sự của hai nhà lãnh đạo Mỹ, Nhật; nhưng các thỏa thuận mang tính bước ngoặt sẽ khó đạt được. Mỹ vấn rất cần sự hỗ trợ của Nhật Bản đối với việc giải quyết các vấn đề an ninh ở khu vực Đông Bắc Á, trong đó vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên mang nhiều ý nghĩa chiến lược. Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in vẫn đang đối mặt với sự ủng hộ thấp nhất kể từ khi nhậm chức, chỉ với 40%; trong đó chính sách của Hàn Quốc đối với Triều Tiên cũng góp phần quan trọng vào nhận thức và sự ủng hộ của người dân Hàn Quốc đối với người đứng đầu chính phủ: tỷ lệ ủng hộ chính sách cải thiện quan hệ với Triều Tiên là 20% trong khi tỷ lệ phản đối khuynh hướng thân Triều Tiên là 24%[7]. Vấn đề Triều Tiên có thể khiến phía Hàn Quốc kém quyết tâm hơn khi Tổng thống Moon Jae-in, trong nỗ lực tìm kiếm sự ủng hộ cao hơn từ người dân Hàn Quốc, có thể phải tập trung giải quyết các vấn đề dân sinh và cân nhắc hơn trong chính sách với Triều Tiên. Do đó, về căn bản, Nhật Bản vẫn là đồng minh quan trọng của Mỹ trong khu vực. Những năm gần đây, Nhật Bản đã nỗ lực giải thích lại Hiến pháp hòa bình; trong đó Thủ tướng Abe quyết tâm mong muốn viết lại hoàn toàn Hiến pháp nhằm giúp Nhật Bản nhận được sự hỗ trợ quân sự lớn hơn từ phía Mỹ. Nhật Bản cũng gia tăng chi tiêu quốc phòng, bao gồm các thỏa thuận lớn với các công ty vũ khí của Mỹ[8].


Paul Sracic, chuyên gia chính trị và quan hệ quốc tế tại “Youngstown State University” (Ohio) và học giả Fulbright tại “Waseda University” (Tokyo) nhận định đối đầu với Trung Quốc trên mặt trận thương mại, Mỹ có thể đạt được lợi ích khi “cách tiếp cận thống nhất giữa Mỹ và Nhật Bản đối với Triều Tiên cũng sẽ gây áp lực lớn hơn đối với Kim Jong-un và “nhà hảo tâm” chủ yếu của ông, Trung Quốc” và khẳng định Nhật Bản là “đồng minh quan trọng nhất của Mỹ trong thế kỷ 21”[9]. Vào tháng 3/2019, Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshihide Suga đã lên tiếng phản đối việc Trung Quốc “hạ đặt giàn khoan di động tại khu vực gần đường ranh giới chạy dọc vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản và gần các mỏ dầu khí”[10]. Đến tháng 4, trước việc phi đội máy bay Trung Quốc bay qua khu vực nằm giữa đảo Okinawa và Miyako của Nhật Bản, quốc gia này đã huy động các chiến đấu cơ ngăn chặn, theo phía Nhật Bản, là để đề phòng trường hợp bất ngờ[11]. Áp lực của Trung Quốc đối với Nhật Bản trong vấn đề chủ quyền ở biển Hoa Đông và an ninh hàng hải, đặc biệt là tự do hàng hải (FON) ở Biển Đông sẽ là những nhân tố đưa Nhật Bản xích lại gần hơn với Mỹ. Sự ủng hộ của Nhật Bản đối với tầm nhìn của Mỹ trong vấn đề phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên có nhiều khả năng là một phần trong mối quan hệ đan xen giữa hai cường quốc, nhưng chủ yếu là trên phương diện ngoại giao, thiên về tính hình thức. Nhật Bản cũng khó có các gợi ý hay đề xuất sáng kiến quan trọng cho vấn đề Triều Tiên, vì dưới thời Tổng thống Donald Trump, Mỹ vẫn thiên về khuynh hướng “song phương”; quyết định và tính toán của Tổng thống Mỹ chiếm địa vị quan trọng trong chính sách đối ngoại.


Hiện Washington phải đối mặt với nhiều thách thức trong mối quan hệ đầy thử thách với Bắc Kinh cùng những thách thức mới từ Bình Nhưỡng. Mặc dù quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ, Nhật có nhiều bước phát triển nhưng những bước chuyển nhanh chóng về chính sách của Tổng thống Donald Trump cũng gây ra các thách thức cho một tầm nhìn chung xung quanh vấn đề Triều Tiên. Khác biệt về chính sách là rõ rệt. Về vấn đề Triều Tiên, Thủ tướng Abe có thể được xem như nhân vật “diều hâu” (hawkish) nhất trong các nhà lãnh đạo châu Á, và do đó rất phù hợp với chính sách tạo áp lực tối đa và liên tục của chính quyền Donald Trump lên nhà lãnh đạo Kim Jong-un. Thế nhưng, khi Tổng thống Donald Trump đột ngột thay đổi chính sách theo chiều hướng ngoại giao, Tokyo dường như “lạc lối” và bất ngờ. Vào ngày 9/5, trước việc Triều Tiên diễn tập phóng tên lửa đạn đạo tầm ngắn, cách tiếp cận của Nhật Bản và Mỹ căn bản là khác nhau. Trong khi Nhật Bản phản đối mạnh mẽ hành động của Triều Tiên thì phía Mỹ chỉ xem đây là hoạt động định kỳ và bày tỏ tin tưởng rằng lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un sẽ giữ lời hứa[12]. Từ góc độ cá nhân, tầm nhìn “America First” (Nước Mỹ trên hết) của Tổng thống Donald Trump đặt ra câu hỏi cho các đồng minh của Mỹ, quan trọng nhất là Nhật Bản, về độ tin cậy của quan hệ Mỹ - Nhật. Dường như, hoạt động thảo luận với đồng minh chỉ là hình thức, trong khi các quyết định chính sách của Mỹ vẫn chủ yếu xoay quanh tầm nhìn của Tổng thống Donald Trump.


Về kinh tế, áp lực thương mại của Mỹ lên Nhật Bản và thái độ phàn nàn của phía Nhật Bản vào năm ngoái[13] cũng có khả năng tác động đến vấn đề “đồng thuận Triều Tiên”. May mắn là, cả Mỹ và Nhật Bản đều mong muốn quan hệ hai nước phát triển, một phần rất lớn là trong bối cảnh Trung Quốc trỗi dậy về kinh tế và quân sự, đang tạo áp lực ngày càng rõ nét đối với Nhật Bản. Do đó, vấn đề Triều Tiên vẫn thuộc vào cân nhắc của lãnh đạo hai cường quốc nhưng khó có các thỏa thuận bước ngoặt với các chính sách cụ thể và khó khăn trong việc tạo dư địa. Tâm thế thận trọng của phía Nhật Bản có thể hiểu được khi chính sách của phía Mỹ trong vấn đề Triều Tiên được hiệu chỉnh và thay đổi nhanh chóng, trong khi phía Nhật Bản hầu như không được tiếp cận và thông báo về các tính toán của phía Mỹ và chỉ hành động với tư cách là “kẻ đến sau” thay vì “người trong cuộc”.

 

HUỲNH TÂM SÁNG 

 



[1] Liên quan đến vấn đề bắt cóc, đầu tháng 5, một nhóm làm việc của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (United Nations Human Rights Council) đã đưa ra hàng loạt các đề nghị với Triều Tiên về việc thực hiện các bước đi cụ thể và có ý nghĩa đối với việc khắc phục vi phạm nhân quyền đối với người nước ngoài, bao gồm cả những người Nhật Bản bị bắt cóc. Tuy nhiên, phía Triều Tiên đã từ chối các khuyến nghị của Hội đồng và tiếp tục nhắc lại quan điểm lâu nay rằng vấn đề đã được giải quyết. “Trump’s Japan Visit Should Give Strong Signal for Resolving Abductions by North Korea”, Japan Forward, May 23, 2019, tại địa chỉ: http://japan-forward.com/editorial-trumps-japan-visit-should-give-strong-signal-for-resolving-abductions-by-north-korea/, truy cập ngày 24/5/2019.

[2] “Trade, North Korea on agenda for Trump-Abe talks”, 19 Apr 2019, tại địa chỉ: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/trade-north-korea-agenda-trump-abe-talks-190419020858282.html, truy cập ngày 24/5/2019.

[3] Makiko Takita, “Trump Rekindles the Hope of Abductees’ Return”, Japan Forward, November 8, 2017, tại địa chỉ: http://japan-forward.com/trump-rekindles-the-hope-of-abductees-return-he-should-deliver/, truy cập ngày 24/5/2019.

[4] “Trade, North Korea on agenda for Trump-Abe talks”, 19 Apr 2019, tại địa chỉ: https://www.aljazeera.com/news/2019/04/trade-north-korea-agenda-trump-abe-talks-190419020858282.html, truy cập ngày 24/5/2019.

[5] “Subject: Background Press Call on the Visit of President Trump and First Lady Trump to Japan”, Public Pool, May 22, 2019, tại địa chỉ: https://publicpool.kinja.com/subject-background-press-call-on-the-visit-of-presiden-1834958834, truy cập ngày 24/5/2019.

[6] “US-Japan vision for Indo-Pacific serves as foundation for global partnership: White House”, The Economic Times, May 23, 2019, tại địa chỉ: https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/us-japan-vision-for-indo-pacific-serves-as-foundation-for-global-partnership-white-house/articleshow/69454762.cms, truy cập ngày 24/5/2019.

[7] “Moon's support dips to lowest level on doubts about N.K. denuclearization”, Yonhap News Agency, March 14, 2019, tại địa chỉ: https://en.yna.co.kr/view/AEN20190314002200315, truy cập ngày 24/5/2019.

[8] James Griffiths, “Trump arrives in Japan with his Asia policy in tatters, to Abe's benefit”, CNN, May 24, 2019, tại địa chỉ: https://edition.cnn.com/2019/05/23/asia/trump-abe-japan-china-korea-intl/index.html, truy cập ngày 24/5/2019.

[9] https://edition.cnn.com/2019/04/25/opinions/sracic-trump-abe-japan-us-alliance/index.html

[10] Trần Phương, “Nhật phản đối Trung Quốc khai thác dầu khí trên biển Hoa Đông”, Tuổi Trẻ, tại địa chỉ: https://tuoitre.vn/nhat-phan-doi-trung-quoc-khai-thac-dau-khi-tren-bien-hoa-dong-20190322215557418.htm, truy cập ngày 24/5/2019.

[11] Shinichi Fujiwara, “Japan deploying longer-range missiles to counter China”, The Asashi Shimbun, April 30, 2019, tại địa chỉ: http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201904300006.html, truy cập ngày 24/5/2019.

[12] David E. Sanger, William J. Broad, Choe Sang-Hun and Eileen Sullivan, “New North Korea Concerns Flare as Trump’s Signature Diplomacy Wilts”, The New York Times, May 9, 2019, tại địa chỉ: https://www.nytimes.com/2019/05/09/world/asia/north-korea-missile.html, truy cập ngày 24/5/2019.

[13] Daniel Shane, “Japan is heading for a trade showdown with America”, CNN, April 17, 2018, tại địa chỉ: https://money.cnn.com/2018/04/17/news/economy/abe-trump-us-japan-trade/index.html



Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.