[Bài báo] Mỹ mang ‘đá thử vàng’ đến ASEAN

Trung tâm SCIS giới thiệu bài báo của NCS. Huỳnh Tâm Sáng (nghiên cứu viên cộng tác của Trung tâm) nhận định về chuyến công du của Ngoại trưởng Mỹ đến ASEAN nhằm trấn an các quốc gia khu vực về những lo ngại xung quanh tranh chấp thương mại Mỹ-Trung. Bài viết được đăng trên chuyên trang Quốc tế của báo Pháp luật Tp.HCM, số ngày 06/08/2018.

 


Mỹ mang ‘đá thử vàng’ đến ASEAN - ảnh 1

Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo (trái) bắt tay cùng người đồng cấp Triều Tiên Ri Yong-ho tại diễn đàn ASEAN - Ảnh: REUTERS  

 

Ngoại trưởng Mỹ đã đến Malaysia vào thứ Năm (2-8), khởi động cho chuyến thăm năm ngày đến ba quốc gia Đông Nam Á gồm Malaysia, Singapore và Indonesia. Trước tiên, chuyến thăm nhằm tái khẳng định các cam kết an ninh của Mỹ đối với khu vực. Sau nữa, “thách thức kép” từ sự trỗi dậy của Trung Quốc (TQ) và vấn đề Triều Tiên đang diễn biến phức tạp. Chuyến thăm này là “hòn đá thử vàng” cho chính sách an ninh mới của Mỹ.


Thông điệp của Ngoại trưởng Mike Pompeo


Tại Đông Nam Á, Mỹ có các đồng minh chiến lược chủ chốt là Philippines và Thái Lan. Các đối tác an ninh của Mỹ là Singapore và Indonesia. Trong bối cảnh TQ gia tăng ảnh hưởng, chuyến thăm của Ngoại trưởng Pompeo đã có sự mở rộng. Bên cạnh Singapore và Indonesia thì Malaysia được chú ý hơn. Quan điểm cứng rắn “không có gì phải sợ” của Thủ tướng Mahathir Mohamad trong cuộc phỏng vấn tháng 6 về láng giềng TQ là chỉ dấu cho chính sách đối ngoại thực dụng và linh hoạt hơn của Malaysia. Chuyến thăm của ông Pompeo có thể giúp Mỹ mở thêm một mặt trận an ninh tại khu vực.

 

Trước chuyến đi, ông Pompeo thông báo rằng Mỹ sẽ đầu tư 113 triệu USD vào công nghệ, năng lượng và cơ sở hạ tầng cho các nền kinh tế châu Á-Thái Bình Dương. Kế hoạch này nhằm đối phó với sự quyết đoán và ảnh hưởng ngày càng tăng của TQ ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Các hành vi xây dựng trái phép và quân sự hóa các đảo nhân tạo ở biển Đông khiến Mỹ quan ngại sâu sắc.

 

Hôm 28-7, Ngoại trưởng Pompeo cho biết các khoản đầu tư đại diện cho một khoản tiền trả trước về một kỷ nguyên mới trong cam kết kinh tế của Mỹ đối với hòa bình và thịnh vượng ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Cam kết này mang tính kết nối và hòa bình. Ông Pompeo khẳng định: “Mỹ sẽ không bao giờ tìm kiếm sự thống trị ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và chúng tôi sẽ phản đối bất kỳ quốc gia nào làm như vậy”. Đây rõ ràng là một tham chiếu đến tham vọng và các hành động quyết liệt của TQ.

 

Vấn đề Bắc Triều Tiên cũng là chủ đề thảo luận quan trọng. Ngoại trưởng Pompeo đang nỗ lực hỗ trợ các đồng minh của Mỹ duy trì lệnh trừng phạt lên Bắc Triều Tiên. Qua đó hy vọng Bình Nhưỡng sẽ từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân. Ngoại trưởng Pompeo đang chịu áp lực phải tạo được thành tựu sau hội nghị thượng đỉnh Trump-Kim vào tháng 6 tại Singapore. Ngoại trưởng Mỹ có thể thúc ép các quốc gia duy trì những biện pháp trừng phạt lên Bình Nhưỡng, nhắc nhở các quốc gia về nghĩa vụ của họ và việc phải tuân thủ các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc. Đây là cách để ngăn ngừa và giảm thiểu khả năng bán nhiên liệu bất hợp pháp cho Bình Nhưỡng.

 

Phản ứng của Bắc Kinh 


Trước cáo buộc của Ngoại trưởng Pompeo về hành động “hung hăng” của TQ trên Biển Đông, tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN, Ngoại trưởng TQ Vương Nghị khẳng định TQ tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự ở Biển Đông và nhấn mạnh Mỹ chính là quốc gia đang quân sự hóa lớn nhất trong khu vực. Ngoại trưởng Vương Nghị bày tỏ rằng: “Sự can thiệp từ các quốc gia riêng lẻ từ bên ngoài khu vực… là nhân tố kích động các căng thẳng”. Ông Vương cũng nhấn mạnh: “Mỹ đã thường xuyên triển khai vũ khí chiến lược quy mô lớn ở Biển Đông và đặt ra các mối đe dọa an ninh cho khu vực, đó là sự quân sự hóa lớn nhất”. Thay vào đó, theo Ngoại trưởng Vương Nghị, những động thái của Bắc Kinh là vốn là “các hành vi phòng thủ” (defensive acts) đã bị gán nhãn sai là “các hành vi quân sự hóa” (acts of militarization).


Tuy nhiên, các cáo buộc và tranh cãi chỉ dừng lại trong các vấn đề an ninh cụ thể. Đề xuất của Ngoại trưởng Pompeo về khoản kinh phí 300 triệu USD để thúc đẩy các ưu tiên của Mỹ, đặc biệt là tăng cường an ninh hàng hải, phát triển hỗ trợ nhân đạo và khả năng hòa bình được Ngoại trưởng Vương Nghị hoan nghênh vì khoản tiền này giúp thúc đẩy an ninh khu vực. Ngoại trưởng Pompeo và người đồng cấp đã tìm được tiếng nói chung trên nhiều vấn đề như quản lý sự khác biệt, phát triển các kênh hợp tác và nhấn mạnh đối đầu một mất một còn chỉ có hại cho hòa bình và an ninh khu vực. Ngoại trưởng Vương cũng khẳng định: “Hợp tác là sự lựa chọn đúng đắn duy nhất cho Mỹ và TQ. Đây là kỳ vọng chung của cộng đồng quốc tế. Đối đầu chỉ mang lại tổn thất kép và sẽ làm tổn thương sự phát triển hòa bình và ổn định của thế giới”.


Phản ứng của Bắc Kinh thiên về xu hướng “ngoại giao”, khi chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương chưa thật sự cụ thể, TQ vẫn chưa thể hiện động thái cụ thể trước liên minh tứ giác (Quadrilateral alliance) đang thành hình giữa các cường quốc hàng hải là Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia. Mặc dù phía TQ thường xuyên nghi ngờ về các liên minh chiến lược của Mỹ nhưng nội dung này không được nêu lên tại Hội nghị. Rõ ràng là, hai cường quốc đều duy trì tâm thế khá thận trọng và tránh ”kích nổ” các mâu thuẫn.
Với TQ, lợi ích từ “giữ nguyên trạng” tạo điều kiện để quốc gia này mở rộng mạng lưới ảnh hưởng kinh tế và từng bước gặm nhấm Biển Đông. Với Mỹ, vẫn cần nhiều thời gian và nỗ lực hơn để chính quyền Trump thật sự hiểu về Đông Nam Á và hiện thực hóa các quyết tâm chính trị. Một cơ cấu lãnh đạo kép đang phát triển tại khu vực thay vì một cấu trúc đối đầu.

 
 

Viễn cảnh về an ninh khu vực


Chuyến công du của Ngoại trưởng Pompeo diễn ra trong bối cảnh hoài nghi sâu sắc đối với các chính sách Mỹ tại khu vực. Với chính sách an ninh mới, Mỹ sẽ học cách làm mới chính mình. Từ chuyến công du đến các đồng minh và đối tác mới tại Đông Nam Á, ngoại trưởng Mỹ sẽ nhận ra chính xác vai trò mà Mỹ sẽ đảm nhận trong tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Mặc dù tầm nhìn này còn khá mơ hồ nhưng Ngoại trưởng Pompeo đang có cơ hội để bắt đầu xây dựng một chiến lược toàn diện hơn đối với khu vực Đông Nam Á. Một chiến lược mới cần bao gồm tầm quan trọng của Đông Nam Á, mục tiêu của Mỹ và cách thức Mỹ sử dụng để đạt được các mục tiêu đó.

 

Ngoại trưởng Pompeo có thể trấn an các quốc gia tiềm năng về những lo ngại xung quanh tranh chấp thương mại Mỹ-Trung. Các quốc gia Đông Nam Á vốn dễ bị tổn thương trước nền kinh tế khổng lồ của TQ có thể an tâm để không phải đưa ra sự lựa chọn Mỹ hay TQ. Cũng qua đó Mỹ có thể cải thiện sự gắn kết trong khu vực - nền tảng tạo dựng một nhận thức chung về tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

 

                                                                                                                                    

Trọng tâm trong chính sách an ninh mới của Mỹ

 

Bước ngoặt trong chính sách an ninh mới của Mỹ được phản ánh trong chiến lược an ninh quốc gia năm 2017 và chiến lược quốc phòng 2018. Hai chiến lược đều đặt trọng tâm vào an ninh khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Sự trỗi dậy của TQ và sau đó là mối đe dọa hạt nhân của Triều Tiên được khẳng định nhiều lần. Trong các báo cáo, thuật ngữ “cạnh tranh” xuất hiện với tần suất “áp đảo” so với thuật ngữ “hợp tác”. Để đối phó với các thách thức thì mở rộng mạng lưới an ninh và đối tác là hai ưu tiên chiến lược. Hợp tác và kiềm chế trở thành những phương thức để đảm bảo an ninh khu vực. Khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và cởi mở (Free and Open Indo-Pacific) là thuật ngữ thường xuyên được đề cập trong các diễn ngôn chính trị của các quan chức Nhà Trắng dưới chính quyền Trump. Trong đó Đông Nam Á giữ vai trò điểm nút chiến lược. 

 
      Huỳnh Tâm Sáng tốt nghiệp Khoa Quan hệ Quốc tế (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tp.HCM), hiện đang là nghiên cứu sinh của Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và là nghiên cứu viên cộng tác của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) Trường ĐH KHXH&NV, ĐH Quốc gia TP.HCM. 

 

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.