Triển khai cơ chế đặc thù như thế nào?

Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) xin giới thiệu bài viết "Triển khai cơ chế đặc thù như thế nào?", được đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online, số ra ngày 08/12/2017. Bài viết là những trao đổi giữa TBKTSG với một số chuyên gia, trong đó có TS. Trương Minh Huy Vũ (Giám đốc Trung tâm SCIS), về việc triển khai thực hiện Nghị quyết 54 "Về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM" do Quốc hội vừa thông qua.


LTS: Quốc hội vừa thông qua Nghị quyết 54 “về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM”, TBKTSG trao đổi với một số chuyên gia về việc triển khai thực hiện nghị quyết này.


TBKTSG: Theo ông, cốt lõi của “cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM” là gì? Nhằm tăng GDP hay nhắm vào tăng chất lượng cuộc sống của người dân? Phải làm như thế nào để hai mục tiêu này đồng nhất với nhau?



Vì con người là yếu tố quyết định thành bại của mọi chương trình, kế hoạch, chắc chắn phải có sự đột phá trong bố trí cán bộ, trong sắp xếp bộ máy tổ chức. Đại biểu Quốc hội, luật sư Trương Trọng Nghĩa

- Đại biểu Quốc hội, luật sư Trương Trọng Nghĩa: Cốt lõi của cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM (CCCSĐT) là tăng quyền tự chủ cho chính quyền thành phố trên một số lĩnh vực, cụ thể là năm lĩnh vực đất đai, đầu tư công, tài chính - ngân sách, bộ máy hành chính và thu nhập cán bộ - công chức. Lâu nay, một số thẩm quyền trên các lĩnh vực này do chính quyền trung ương nắm, thành phố phải xin, không được tự quyết, ngay cả khi thấy bất hợp lý. Những nội dung tập quyền ấy đã trói buộc, cản trở tính chủ động, sáng tạo của chính quyền thành phố, do đó làm chậm bước tăng trưởng và phát triển của thành phố. Và bởi vì thành phố là đầu tàu và động lực, điều đó cũng đồng thời hạn chế và làm chậm bước phát triển chung của cả nền kinh tế.


Mục đích của việc xin CCCSĐT không chỉ là nhằm tăng GDP hay tăng chất lượng cuộc sống của người dân, mà là những mục tiêu xa hơn, rộng hơn, cao hơn, bao gồm cả việc tăng thu nhập đầu người và tăng chất lượng sống cho người dân thành phố. Mục tiêu đó là: làm cho thành phố phát triển lên một tầm cao hơn cả về lượng và chất, cả về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục và hạ tầng kỹ thuật, cả về khoa học, công nghệ, cả về nguồn nhân lực có năng suất, trình độ cao, trong đó có đội ngũ cán bộ, công chức, đáp ứng được yêu cầu hội nhập vào thời đại công nghiệp 4.0. Nếu không làm được như vậy, chỉ 10-15 năm nữa, thay vì là đầu tàu và động lực, TPHCM có thể trở thành gánh nặng cho cả nước, với những hệ lụy của một siêu đô thị mắc trong bẫy thu nhập trung bình.



Khi triển khai thực hiện nên xây dựng các phương án khác nhau tương ứng với các khu vực (quận, huyện) có trình độ đô thị hóa, kinh tế, xã hội, khoảng cách địa lý khác nhau, để tránh rơi vào “đồng phục” nội bộ, sau khi thành công trong việc chứng minh “đặc thù” để tránh phải mặc “đồng phục chính sách quốc gia”. TS. Võ Trí Hảo

- TS. Võ Trí Hảo: Theo tôi, tăng GDP không phải là vấn đề cấp thiết, mà những câu chuyện như ngập lụt, triều cường, kẹt xe hàng ngày mới là ưu tiên hàng đầu. Để giải quyết những nhu cầu bức xúc này cần rất nhiều tiền để đầu tư hạ tầng. Trong khi tỷ lệ điều tiết ngân sách với trung ương liên tục bị cắt giảm thì thành phố xin cơ chế để tự xoay xở nguồn tiền cho đầu tư hạ tầng. Tương tự như vậy, thành phố xin tăng phí môi trường để dùng công cụ kinh tế khiến cho các cơ sở sản xuất ô nhiễm môi trường tự di dời chứ không phải chỉ là tăng nguồn thu, không ưu tiên ngành nghề nào thì cứ việc nâng phí môi trường lên; xin quyền chủ động phân cấp, sắp xếp bộ máy cũng cốt để sao cho thủ tục hành chính gần dân hơn, nhanh gọn hơn, tiết kiệm hơn.


Tóm lại, xin CCCSĐT để tăng chất lượng cuộc sống, biến thành phố thành nơi đáng sống của khu vực ASEAN, vươn tới tầm nhìn cạnh tranh với Kuala Lumpur, Singapore, Bangkok. Khi mục đích này đạt được thì mục đích tăng GDP, đầu tàu cho phát triển kinh tế quốc gia cũng sẽ tự đạt được.


TBKTSG: Vì thời gian triển khai thí điểm cơ chế này chỉ có ba năm, vậy để triển khai nhanh, đạt hiệu quả mong muốn, thì theo ông, cách thức triển khai nên như thế nào?


- Ông Trương Trọng Nghĩa: Cùng với CCCSĐT, lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ cũng trao cho lãnh đạo thành phố trách nhiệm hết sức nặng nề. CCCSĐT chỉ là những chuẩn thuận có tính nguyên tắc, với nhiều điều kiện kèm theo, không phải là những “mâm cỗ dọn sẵn”. TPHCM phải huy động toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó có đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, để xây dựng thành những chính sách, quy định, kế hoạch, biện pháp, chương trình hành động cụ thể, gọi chung là những “chương trình, kế hoạch hành động”, từ đó đưa những CCCSĐT đó vào cuộc sống. Thành phố chẳng những phải bảo đảm những “chương trình, kế hoạch hành động” ấy được xây dựng kịp thời, hợp lý, phù hợp với thực tiễn cuộc sống, có tính khả thi cao, mà còn phải đạt được mục tiêu mong muốn. Và tất cả những điều đó phải được triển khai thực hiện và đem lại kết quả bước đầu trong vòng ba năm tới, để kịp sơ kết và báo cáo với Quốc hội như nghị quyết yêu cầu.


Rõ ràng, việc cụ thể hóa các CCCSĐT cả về thời gian và nội dung là những thách thức và áp lực không nhỏ đối với lãnh đạo TPHCM. Bởi vì, hầu như tất cả đều là những điều mới mẻ và mang tính thí điểm cao, nhưng khi thực hiện lại không được để xảy ra những hệ lụy về kinh tế, xã hội, và nhất là phải đạt được mục tiêu đề ra. Những cơ chế, chính sách mới ấy được áp dụng trong một thành phố hơn mười triệu cư dân, với những tình hình, điều kiện, nề nếp, thói quen hiện hữu từ vài chục năm nay, thực không dễ dàng.


- Ông Võ Trí Hảo: Bản thân TPHCM cũng rất đa dạng, Củ Chi, Cần Giờ khác xa quận 9, huyện Bình Chánh; huyện Bình Chánh, quận Tân Phú khác xa quận 1, quận 3. Vì vậy, theo tôi khi triển khai bất kỳ nội dung nào trong 18 nội dung của năm nhóm lĩnh vực thì nên xây dựng các phương án khác nhau tương ứng với các khu vực có trình độ đô thị hóa, kinh tế, xã hội, khoảng cách địa lý khác nhau (có thể là ba phương án cho ba khu vực). Hay nói cách khác, không phải là chỉ xây dựng 18 phương án triển khai 18 nội dung, như thế sẽ rơi vào “đồng phục” nội bộ, sau khi chứng minh đặc thù thành công để tránh phải mặc “đồng phục chính sách quốc gia”.


Nhưng cũng không nhất thiết nội dung nào cũng phải có nhiều phương án, ví dụ tăng thuế tiêu thụ đặc biệt hay tăng thu nhập cho công chức tương xứng với khối lượng, năng suất công việc thì không nên phân biệt huyện Củ Chi với quận 1 làm gì?


TBKTSG: Thưa ông, liệu có những tác động không mong muốn, nói cách khác là rủi ro, khi triển khai cơ chế này? Làm sao để có thể chủ động phòng ngừa, khắc phục nó?


- Ông Trương Trọng Nghĩa: Các chính sách, chủ trương, quy định mới chắc chắn sẽ động đến lợi ích của nhiều bộ phận khác nhau trong nhân dân, cán bộ, công chức, doanh nghiệp của thành phố, và sẽ tác động nhiều chiều, thuận và nghịch. Sẽ có những sự hưởng ứng và những lực cản. Việc giải tỏa vỉa hè vừa rồi cho thấy một chủ trương đúng chưa chắc đã được thực hiện thành công.


Do đó, các chính sách, chủ trương, quy định ấy trước hết phải có tính hợp lý cao, có sự hài hòa cao về lợi ích, hoặc là phải đáp ứng được lợi ích tối ưu của người dân thành phố.


Vì con người là yếu tố quyết định thành bại của mọi chương trình, kế hoạch, chắc chắn phải có sự đột phá trong bố trí cán bộ, trong sắp xếp bộ máy tổ chức. Và tất nhiên, phải có sự chuyển động tích cực của toàn thể hệ thống chính trị, sự hưởng ứng và đồng tình cao của đa số nhân dân thành phố. Cũng cần lưu ý những tác động khác nhau đối với nhân dân các tỉnh, thành phố trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, cũng như của cả nước, để có biện pháp thích hợp.


Những thành công của thành phố trong việc áp dụng CCCSĐT sẽ đóng góp tích cực vào sự tăng trưởng và phát triển chung của cả nước. Một số cơ chế, chính sách thí điểm thành công sẽ được Đảng, Quốc hội, Chính phủ xem xét, áp dụng rộng rãi hơn cho nhiều tỉnh, thành khác, hoặc ban hành thành luật pháp áp dụng cho cả nước. TPHCM không được quyền thất bại trong công cuộc “thí điểm cởi trói” rộng rãi nhất kể từ năm 1975. Tất nhiên, sự quan tâm chỉ đạo và hỗ trợ kịp thời của Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành trung ương, sự ủng hộ của lãnh đạo chính quyền các tỉnh, thành phố bạn trong cả nước là những điều kiện không thể thiếu đối với thành phố trong cuộc “xé rào có giấy phép” này.


- Ông Võ Trí Hảo: Đề án chính quyền đô thị của TPHCM năm 2012 chứa đựng rất nhiều nguyên tắc, giá trị khoa học, ý tưởng sáng tạo vì vậy khi triển khai thực hiện Nghị quyết 54 của Quốc hội về thí điểm CCCSĐT phát triển TPHCM, nên cố gắng kế thừa, tích hợp các nguyên tắc, giá trị, ý tưởng của đề án chính quyền đô thị vào quá trình triển khai.


Ngoài ra, việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt, phí môi trường cũng sẽ làm cho chi phí kinh doanh tại TPHCM trong một số lĩnh vực tăng lên, Vì vậy, cần phải làm thận trọng, chọn lọc, tránh tác động xấu đến ngành kinh doanh, dịch vụ mà thành phố đang muốn thu hút.


 


Tham vấn đối tượng chịu tác động và theo đặc thù đối tượng

 


Việc tổ chức triển khai cần tính toán được với quỹ thời gian ba năm sắp tới, trong ngắn lẫn trung hạn các nhóm chính sách nào sẽ phát huy tác dụng gì, và các phản ứng từ các thành phần xã hội ra sao.


Đề án phân cấp ủy quyền cho các sở ban ngành, ủy ban nhân dân các quận huyện chẳng hạn, có thể được xem là dễ thực hiện vì không “tốn kém” về mặt chi phí. Tuy nhiên, nó lại gắn với câu hỏi lợi ích “thẩm quyền” của các cơ quan khác nhau đang nắm giữ. Xu thế chung của đề án là thực hiện quá trình ủy quyền hành chính nhằm chuyển giao một số quyền hạn của chính quyền cấp thành phố xuống cấp quận, huyện, nhằm tăng tính hiệu quả, cả về thời gian, tiền bạc lẫn hiệu năng quản lý nhà nước. Tuy vậy, quá trình ủy quyền nên được nhìn từ nhiều lăng kính khác nhau.


Ví dụ, nếu UBND thành phố yêu cầu các sở, ngành phân cấp quyền xuống thì khả năng các đơn vị sẽ có xu hướng “chọn dễ, bỏ khó” hay “chọn lớn, bỏ nhỏ”. Ngược lại, để UBND quận, huyện tự đưa ra danh sách quyền mình nên được phân cấp thì cũng sẽ đặt họ vào bài toán lưỡng nan phải tính toán với các thẩm quyền phía trên. Nền tảng của 19 quận và năm huyện của thành phố là khác nhau, mức độ phát triển đa dạng, hệ thống bộ máy cơ sở cũng nơi này nơi khác. Vì thế mức độ và lĩnh vực ủy quyền không thể như nhau, như đồng phục hay tiến hành một cách đồng loạt, theo phong trào.


Tương tự vậy với đề án bổ sung phí, lệ phí chưa có trong danh mục phí, lệ phí ban hành. Một mặt nó sẽ là nguồn thu quan trọng cho thành phố, mặt khác lại có khả năng gây ra các tác động khác nhau đến năng lực cạnh tranh của thành phố, cũng như tác động đến đời sống các tầng lớp khác nhau trong xã hội. Để đưa ra lời giải cho các loại phí và lệ phí, cần có những nghiên cứu đánh giá trước tác động để xác định loại, mức ưu tiên và cách thực hiện trong từng thời điểm sắp tới. Tham vấn cộng đồng, tham vấn các thành phần dân cư bị tác động cần phải được xem là một bước đi bắt buộc trong quá trình xây dựng và triển khai đề án.


Các sự cố như ở BOT Cai Lậy cho thấy khi một chính sách liên quan đến túi tiền của người dân được triển khai mà không có sự tham vấn hay không tạo được sự đồng thuận số đông, thì sự bất bình của xã hội được thể hiện ở nhiều hình thái khác nhau, từ “bất tuân dân sự” đến các hành động “phản kháng tập thể”. TPHCM cần tránh hình thành những “BOT Cai Lậy” hữu hình, lẫn vô hình trong lòng người dân thành phố.


TS. Trương Minh Huy Vũ

 



Nguyễn Mỹ - Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online


 

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.
   
[Bình luận] "Revisiting the South China Sea Tribunal Arbitration of 2016: International Law Being Eclipsed by Might?"

Trung tâm SCIS giới thiệu bài bình luận "Revisiting the South China Sea Tribunal Arbitration of 2016: International Law Being Eclipsed by Might?" của TS. Nguyễn Thành Trung (giám đốc SCIS) về những động thái của Trung Quốc trên Biển Đông sau 2 năm có Phán quyết của Tòa Trọng tài Hague. Bài bình luận được đăng trên trang CogitASIA của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) - một trong những think- tank quan trọng hàng đầu của Mỹ.

Hội thảo khoa học "Cơ sở lý luận về cấu trúc trong quan hệ quốc tế và sự vận dụng trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương"

Vào lúc 8 giờ 30 ngày 15/7/2018, Hội thảo khoa học “Cơ sở lý luận về cấu trúc trong quan hệ quốc tế và sự vận dụng trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương” đã diễn ra tại phòng D201 trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đây là một sự kiện trong chuỗi các hoạt động giao lưu hợp tác giữa Trung tâm nghiên cứu Quốc tế (SCIS) phối hợp với Khoa Quốc tế học, Trường Đại học KHXH&NV Đại học Quốc gia Hà Hội.

Tiền đề xây dựng đô thị sáng tạo

TPHCM sẽ huy động lực lượng tư vấn trong nước và ngoài nước để thiết kế một khu đô thị sáng tạo trên cơ sở kết nối Khu công nghệ cao (quận 9), Đại học Quốc gia TPHCM (quận Thủ Đức) và trung tâm hành chính (quận 2). Nếu thiết kế thích hợp, 3 khu vực này sẽ tương tác với nhau tạo thành hạt nhân sáng tạo của TPHCM bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.